Việc lựa chọn kháng sinh cho bệnh nhân có tiền sử dị ứng kháng sinh luôn là một thách thức trong thực hành lâm sàng, đặc biệt trong các tình huống cần đưa ra quyết định nhanh chóng. Dị ứng kháng sinh β-lactam là một vấn đề thường gặp, tuy nhiên tỷ lệ dị ứng thực sự thấp hơn đáng kể so với những gì được ghi nhận trong hồ sơ bệnh án(khoảng 90 – 95% người bệnh được gán nhãn “dị ứng penicillin” không thật sự bị dị ứng khi được làm các test chuyên sâu, chỉ có 5-10% được xác định dị ứng qua trung gian miễn dịch). Có nhiều nguyên nhân dẫn đến gán nhãn dị ứng sai như: nhầm lẫn dị ứng với tác dụng phụ (ví dụ: nhầm tiêu chảy, đau đầu…là dị ứng) hay do sự sợ hãi mang tính chủ quan từ người bệnh (ví dụ: có người thân bị sốc phản vệ với kháng sinh) … Việc ghi nhận không chính xác tình trạng dị ứng có thể dẫn đến sử dụng các kháng sinh thay thế kém tối ưu, làm gia tăng nguy cơ độc tính, chi phí điều trị và thúc đẩy tình trạng kháng kháng sinh. Ngoài ra, sự hiểu biết chưa đầy đủ về cơ chế dị ứng cũng như hiện tượng dị ứng chéo giữa các kháng sinh β-lactam tiếp tục là rào cản trong việc sử dụng thuốc một cách an toàn và hợp lý.

Kết quả thực hiện CDCT âm tính cho phép có thể gỡ bỏ nhãn dị ứng kháng sinh và sử dụng lại kháng sinh nghi ngờ và tất cả các kháng sinh khác cùng nhóm.

---

Chú thích:

---

(1) Bệnh nhân có phản ứng nghi ngờ kiểu tức thì không phù hợp để thực hiện test thử thách thuốc trong các trường hợp sau:

• Bệnh đường thở nặng hoặc không được kiểm soát
• Bệnh tim nặng, bao gồm hẹp van động mạch chủ
• Thai kỳ (Phụ nữ mang thai)
• Đang mắc bệnh cấp tính hoặc tình trạng lâm sàng không ổn định
• Không thể đưa ra sự đồng thuận có hiểu biết(đồng thuận điều trị)
• Đang sử dụng corticosteroid liều cao hoặc thuốc kháng histamine

(2) Ví dụ về CDCT tăng dần liều theo hướng dẫn BSACI 2022:

• Sử dụng 10% liều đầy đủ của kháng sinh nghi ngờ (ví dụ: amoxicillin 50 mg ở người lớn); theo dõi trong 30 phút
• Sau đó sử dụng 50% liều đầy đủ (ví dụ: amoxicillin 250 mg ở người lớn); theo dõi trong 30 phút
• Tiếp theo sử dụng phần liều còn lại để đạt đủ liều đầy đủ (ví dụ: amoxicillin 200 mg ở người lớn); theo dõi trong 60 phút

Trong hướng dẫn ESCMID, định nghĩa về phản ứng tức thì và phản ứng muộn được tiếp nhận từ hướng dẫn đa chuyên ngành của Tây Ban Nha và bản cập nhật Tham số Thực hành Hoa Kỳ năm 2022. Định nghĩa về phản ứng nặng hoặc không nặng (Bảng 2) được điều chỉnh từ hướng dẫn SWAB của Hà Lan, vốn sử dụng hệ thống phân loại dựa trên đồng thuận quốc tế, bao gồm các tiêu chuẩn của Tổ chức Dị ứng Thế giới/Học viện Dị ứng và Miễn dịch Lâm sàng Châu Âu (WAO/EAACI) và Hội đồng Các Tổ chức Quốc tế về Khoa học Y học (CIOMS).


Bảng này được điều chỉnh từ tài liệu hướng dẫn của WAO, tuyên bố lập trường của EAACI và tiêu chuẩn của CIOMS về phân loại các biểu hiện da trong quá mẫn thuốc.

Bảng 3 trình bày phân loại nguy cơ dị ứng chéo đối với các kháng sinh β-lactam, được tiếp nhận từ hướng dẫn SWAB của Hà Lan.

Các Bác sĩ, Dược sĩ có thể khai thác đầy đủ các khía cạnh của một trường hợp dị ứng thuốc theo công cụ 6M được đề xuất bởi Trường môn Dược lâm sàng Mỹ - ACCP (Bảng 4). Cần lưu ý rằng: tình trạng dị ứng với kháng sinh qua trung gian IgE sẽ mất dần, do các kháng thể IgE đặc hiệu với thuốc có xu hướng giảm dần theo thời gian một cách tự nhiên. Cụ thể, sau 5 – 10 năm kể từ khi ghi nhận dị ứng, 50 – 80% người bệnh dị ứng penicillin qua trung gian IgE không còn gặp phản ứng quá mẫn. Trong khi đó, các phản ứng trên da nghiêm trọng (SCAR) không biến mất theo thời gian do nó gây ra bởi tế bào lympho T có “tuổi thọ” rất dài. Vì vậy, những trường hợp được xác định phản ứng trên da nghiêm trọng gần như không thể dùng lại thuốc và cần được thăm khám bởi chuyên gia miễn dịch dị ứng.